Namangan davlat pedagogika instituti talabasi | O‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishi vakili | Tilshunoslik, kitobxonlik va ilmiy-ijodiy faoliyatida faol yigit | O‘zbek tilining xalqaro nufuzini oshirishni maqsad qilgan bo‘lajak pedagog
Qisqacha ma’lumot
To‘liq ismi: Mashrabboyev Umarxon Sayfiddin o‘g‘li
Tug‘ilgan sanasi va joyi: 2007-yil 14-may, Namangan viloyati, Namangan tumani
Yashash joyi: Namangan tumani, Urganji qishlog‘i
Ta’limi: Namangan davlat pedagogika instituti, O‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishi, 1-bosqich talabasi
Muhim yutuqlari: O‘zbek tili va adabiyoti hamda ingliz tili fanlaridan milliy sertifikatlar sohibi
Asosiy faoliyati: filologiya, kitobxonlik, maqola yozishga tayyorgarlik va mustaqil ilmiy izlanish
Asosiy maqsadi: o‘zbek tilini xalqaro miqyosda kengroq tanitish, kuchli o‘zbek tili va adabiyoti pedagogi bo‘lish hamda kelajakda sun’iy intellekt tizimlarining o‘zbek tilida tabiiy va savodli ishlashiga hissa qo‘shish
Instagram: @al_umariyy
Biografiya
Mashrabboyev Umarxon Sayfiddin o‘g‘li — o‘zbek tili va adabiyoti, tilshunoslik, kitobxonlik hamda ilmiy-ijodiy izlanishlar faoliyatida o‘zini rivojlantirib kelayotgan yoshlardan biridir.
U 2007-yil 14-may kuni Namangan viloyati, Namangan tumanida tug‘ilgan. Hozirda Namangan tumanining Urganji qishlog‘ida istiqomat qiladi.
Bugungi kunda Umarxon Namangan davlat pedagogika institutining O‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishida 1-bosqich talabasi sifatida tahsil olmoqda.
Uning ona tiliga bo‘lgan munosabati oddiy fan doirasidan ancha keng. Umarxon o‘zbek tilini milliy tafakkur, tarixiy xotira, madaniyat va xalqning o‘zligini ifodalaydigan asosiy qadriyatlardan biri deb biladi. Shu sababli kelajakdagi hayotini ham o‘zbek tilini chuqur o‘rganish, uni boshqalarga o‘rgatish va xalqaro miqyosda tanitishga xizmat qiladigan faoliyat bilan bog‘lashni maqsad qilgan.
Ona tiliga bo‘lgan muhabbati
Umarxonning O‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishini tanlashida ona tiliga bo‘lgan hurmati asosiy sabab bo‘lgan.
Uning fikricha, ona tili insonning nafaqat muloqot vositasi, balki uning kimligini ko‘rsatuvchi ma’naviy tayanchdir.
Til orqali xalqning tarixi, dunyoqarashi, qadriyatlari va avlodlardan meros bo‘lib kelayotgan tafakkur shakli saqlanadi.
Shu sababli Umarxon o‘zbek tilini yanada chuqur o‘rganish va uning imkoniyatlarini kengroq namoyon qilishni kelajakdagi faoliyatining asosiy yo‘nalishlaridan biri sifatida ko‘radi.
Maktab davridan boshlangan qiziqish
Umarxon o‘z ustida muntazam ishlashni maktab davridan boshlaganini ta’kidlaydi.
Aynan shu yillarda ona tili va adabiyoti faniga qiziqishi kuchaygan.
U turli mavzularda mustaqil o‘qish, bilimini oshirish va o‘z imkoniyatlarini sinab ko‘rishga harakat qilib kelgan.
Maktab davrida shakllangan qiziqish keyinchalik uning oliy ta’limdagi yo‘nalishini ham belgilab bergan.
Namangan davlat pedagogika institutidagi ta’limi
Umarxon hozirda Namangan davlat pedagogika institutida O‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishida tahsil olmoqda.
1-bosqich talabasi sifatida u filologik bilimlarning dastlabki ilmiy asoslarini o‘zlashtirish, tilshunoslik va adabiyotshunoslik bo‘yicha bilimlarini kengaytirish hamda kelajakdagi pedagogik faoliyati uchun zarur ko‘nikmalarni shakllantirishga e’tibor qaratmoqda.
U institutdagi ta’limni shunchaki diplom olish jarayoni emas, balki kelajakdagi katta maqsadlari uchun ilmiy poydevor sifatida ko‘radi.
O‘zbek tili va adabiyoti fanidan milliy sertifikat
Umarxonning muhim ta’limiy yutuqlaridan biri — O‘zbek tili va adabiyoti fanidan milliy sertifikatga ega bo‘lgani.
U bu natijaning ortida katta mehnat, muntazam tayyorgarlik va izchil harakat turganini ta’kidlaydi.
Mazkur sertifikat uning ona tili bo‘yicha bilimlarini mustahkamlash bilan birga, filologiya yo‘nalishini tanlashiga bo‘lgan ishonchini ham oshirgan.
U erishilgan natijani yakuniy marradan ko‘ra keyingi ilmiy va professional izlanishlari uchun poydevor deb biladi.
Ingliz tili fanidan milliy sertifikat
Umarxon ingliz tili fanidan ham milliy sertifikat sohibi ekanini qayd etadi.
Ingliz tiliga bo‘lgan qiziqishi uning boshqa tillar va xalqaro axborot manbalari bilan ishlash imkoniyatini kengaytiradi.
U xorijiy tilni ona tiliga raqib emas, aksincha, dunyoni kengroq tushunish vositasi sifatida ko‘radi.
Uning qarashicha, boshqa tillarni bilish insonning dunyoqarashini kengaytiradi, ona tilini mukammal bilish esa o‘zligini mustahkamlaydi.
Ikki tilni uyg‘un rivojlantirish
Umarxonning bilim yo‘lida o‘zbek tili va ingliz tili bir-birini to‘ldiruvchi yo‘nalishlardir.
O‘zbek tili unga milliy tafakkur va filologik asosni bersa, ingliz tili xalqaro ilmiy va ta’limiy resurslarga yo‘l ochadi.
Kelajakda o‘zbek tilini xalqaro miqyosda targ‘ib qilishni istayotgan yosh uchun chet tilini bilish ham katta imkoniyatdir.
Umarxon bu ikki yo‘nalishdagi bilimlarini kelajakdagi ilmiy, pedagogik va xalqaro faoliyatida birlashtirishni istaydi.
Universitet talabasi bo‘lishi
Umarxon Namangan davlat pedagogika institutiga o‘qishga kirib, o‘zi sevgan sohada tahsil olayotganini hayotidagi eng muhim natijalardan biri deb biladi.
Talabalik unga o‘z qiziqishlarini yanada chuqurroq o‘rganish, ilmiy muhit bilan tanishish va kelajak uchun aniq reja shakllantirish imkonini bergan.
Uningcha, oliy ta’limga kirish katta yo‘lning yakuni emas, balki chinakam professional rivojlanishning boshlanishidir.
Hayotiga ta’sir qilgan asosiy kuch
Umarxon hayotida alohida bir voqea yoki shaxs uning yo‘lini keskin o‘zgartirmaganini ta’kidlaydi.
Uning asosiy ichki motivatsiyasi — o‘zbek tiliga bo‘lgan muhabbat.
O‘zbek tilini yuksaltirish, uni yanada rivojlantirish va xalqaro darajada kengroq tanitish istagi uning ichki harakatlantiruvchi kuchlaridan biridir.
U o‘z ona tili bilan faxrlanishini va kelajakdagi professional faoliyatining asosiy mazmunini ham shu til bilan bog‘lashini ta’kidlaydi.
Hayotiy va ilmiy prinsipi
Umarxonning asosiy fikrlaridan biri:
“Haqiqiy olim tilning qoidalarini yodlatmaydi, uning qudrati bilan millat tafakkurini shakllantiradi. Mening maqsadim — o‘zbek tilini jahon ilm-fani minbariga olib chiqadigan buyuk maktab yaratishdir.”
Bu qarash uning kelajakdagi pedagogik va ilmiy maqsadini aniq ifodalaydi.
U tilni faqat qoidalar yig‘indisi sifatida emas, balki insonning tafakkurini shakllantiradigan kuch deb biladi.
Shu sababli kelajakda o‘qituvchi bo‘lsa, o‘quvchilarga faqat grammatik qoidalarni emas, til orqali fikrlashni ham o‘rgatishni istaydi.
Badiiy adabiyot mutolaasi
Umarxon bo‘sh vaqtida badiiy adabiyotlar o‘qishni yaxshi ko‘radi.
Mutolaa uning tilga bo‘lgan sezgirligini oshiradi, so‘z boyligini kengaytiradi va adabiy tafakkurini rivojlantiradi.
O‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishida tahsil olayotgan talaba uchun badiiy adabiyot bilan muntazam tanishish professional rivojlanishning ham muhim qismidir.
Umarxon kitoblarni shunchaki voqealar majmui sifatida emas, tilning eng nozik imkoniyatlarini namoyon qiladigan ijodiy makon sifatida ko‘radi.
Ilmiy maqola yozishga tayyorgarligi
Umarxon ayni paytda maqola yozishga tayyorgarlik ko‘rayotgani va turli adabiyotlardan ma’lumotlar yig‘ayotganini qayd etadi.
Maqolaning aniq mavzusi va nashr holati taqdim etilmaganligi sababli u chop etilgan ilmiy ish sifatida qayd etilmadi.
Bu jarayon uning ilmiy faoliyatga ilk amaliy qadamlaridan biridir.
Manbalarni izlash, ularni solishtirish va muayyan mavzu bo‘yicha asoslangan fikr shakllantirish ilmiy tafakkurning muhim elementlaridir.
Mustaqil izlanish
Umarxon faqat auditoriyadagi darslar bilan cheklanib qolishni istamaydi.
U turli adabiyotlar bilan ishlash, kerakli ma’lumotlarni to‘plash va mustaqil ravishda xulosa chiqarishni o‘zining professional rivojlanishida muhim deb biladi.
Bu ko‘nikma keyinchalik ilmiy maqola, tadqiqot yoki pedagogik faoliyatda yanada katta ahamiyat kasb etishi mumkin.
Yetakchilik haqidagi qarashi
Umarxonning fikricha, yaxshi yetakchi avvalo jamoaning har bir a’zosini tinglay olishi kerak.
Har bir insonning shaxsiy fikriga e’tibor berish jamoada o‘zaro hurmat va ishonchni mustahkamlaydi.
Rahbar faqat o‘z qarashini to‘g‘ri deb biladigan inson emas, boshqalarning fikrlarini ham umumiy maqsadga mos ravishda baholay oladigan shaxs bo‘lishi zarur.
Adolatli vazifa taqsimoti
Umarxon yetakchining vazifalarni adolatli tarzda taqsimlay olishini muhim deb hisoblaydi.
Har bir jamoa a’zosining qobiliyati, tajribasi va kuchli tomonlari turlicha bo‘lishi mumkin.
Rahbar ana shu farqlarni hisobga olgan holda vazifalarni taqsimlasa, jamoaning umumiy natijasi ham samaraliroq bo‘ladi.
Shaxsiy namuna
Umarxon yetakchilikda shaxsiy namunani ham katta ahamiyatga ega deb biladi.
Rahbar boshqalardan mas’uliyat va intizom talab qilsa, bu fazilatlarni avvalo o‘zida namoyon etishi kerak.
Uningcha, liderning o‘z faoliyati ko‘pincha uning so‘zlaridan kuchliroq ta’sir ko‘rsatadi.
Mas’uliyatni o‘z zimmasiga olish
Umarxon yaxshi yetakchi jamoaning natijasi uchun mas’uliyatni o‘z zimmasiga ola bilishi kerak deb hisoblaydi.
Rahbar faqat yutuq paytida oldinga chiqadigan emas, muammo va qiyinchilik vaqtida ham jamoa bilan birga bo‘lishi lozim.
Mas’uliyat yetakchining ishonchliligi va prinsipialligini ko‘rsatadi.
Jamoani rivojlantirish
Umarxonning fikricha, rahbarning vazifasi faqat topshiriq berish bilan tugamaydi.
U o‘zi bilan birga jamoaning ham rivojlanishiga yordam berishi, odamlarni ruhlantirishi va ularning kuchli tomonlarini yuzaga chiqarishga intilishi kerak.
Haqiqiy yetakchilikning qiymati faqat rahbarning shaxsiy natijasida emas, u bilan ishlagan insonlarning ham o‘sishida namoyon bo‘ladi.
“Eng yaxshi O‘zbek tili va adabiyoti ustozi” bo‘lish maqsadi
Umarxonning eng katta maqsadlaridan biri — kelajakda o‘zidan “Eng yaxshi O‘zbek tili va adabiyoti ustozi” degan nom qoldirish.
U bu nomni shunchaki e’tirof sifatida emas, katta professional mas’uliyat sifatida ko‘radi.
Buning uchun hozirdanoq chuqur bilim, pedagogik mahorat, ilmiy salohiyat va zamonaviy ta’lim usullarini egallashga tayyorgarlik ko‘rish zarurligini anglaydi.
O‘zbek tilini dunyoga tanitish maqsadi
Umarxonning orzulari faqat O‘zbekiston doirasi bilan cheklanmaydi.
U kelajakda o‘zbek tilini xalqaro miqyosda kengroq tanitish, xorijiy auditoriyaga o‘zbek tilida ma’ruzalar qilish va turli millat vakillariga ona tilimizni o‘rgatishni istaydi.
Uning orzusi — o‘zbek tiliga xalqaro ta’lim va ilmiy muhitda ham tobora ko‘proq murojaat qilinadigan til sifatida hissa qo‘shish.
Bu maqsad juda katta va uzoq muddatli bo‘lsa-da, Umarxon uni bugungi ta’lim va ilmiy rivojlanishidan boshlashni rejalashtirgan.
Yevropa miqyosidagi maqsadlari
Umarxon o‘zbek tilini Yevropa va boshqa xalqaro hududlarda ham kengroq tanitishni istaydi.
Buning uchun kelajakda xorijiy tillarni bilish, til o‘qitish metodikasini chuqur o‘rganish, xalqaro ta’lim muhitida ishlash va o‘zbek tilini chet elliklarga o‘rgatish tizimlarini rivojlantirish zarurligini anglaydi.
Uning bu niyati ona tilining xalqaro nufuzini oshirishga qaratilgan uzoq muddatli professional orzu sifatida namoyon bo‘ladi.
Sun’iy intellekt va o‘zbek tili
Umarxonning qiziqarli kelajak rejalari orasida sun’iy intellekt va o‘zbek tilini birlashtirish g‘oyasi ham mavjud.
U kelajakda neyrotarmoqlar va sun’iy intellekt tizimlarining o‘zbek tilida yanada tabiiy, ravon va adabiy me’yorlarga mos gapirishiga hissa qo‘shishni istaydi.
Buning uchun til qoidalarini, adabiy uslubni, matnning ma’no nozikliklarini va inson muloqotining psixologik jihatlarini chuqur tushunish muhim.
Umarxon filologik bilimlarni zamonaviy texnologiyalar bilan bog‘lash orqali o‘zbek tilining raqamli makondagi imkoniyatlarini kengaytirishga hissa qo‘shishni istiqbolli yo‘nalish deb biladi.
Til va texnologiya uyg‘unligi
Zamonaviy sun’iy intellekt tizimlari katta hajmdagi matn va til ma’lumotlari bilan ishlaydi.
Kelajakda o‘zbek tilining bunday tizimlarda sifatli ifodalanishi uchun tilshunoslar, dasturchilar va tadqiqotchilar hamkorligi muhim ahamiyat kasb etishi mumkin.
Umarxon o‘zini ana shu jarayonlarga filologik bilim bilan hissa qo‘shadigan mutaxassis sifatida tasavvur qiladi.
Uningcha, o‘zbek tilining raqamli kelajagi ham an’anaviy tilshunoslik kabi e’tibor va ilmiy mehnat talab qiladi.
Qiyinchiliklarga munosabati
Umarxon boshqalar undan maqsad sari borishda qiyinchiliklarga qaramay harakatni davom ettirishni o‘rganishlari mumkin deb hisoblaydi.
U qiyinchilikni butunlay inkor etish yoki e’tiborsiz qoldirishdan ko‘ra, undan saboq olib, oldinga yurishni muhim deb biladi.
Uningcha, katta maqsadlar yo‘lida insonning sabri va irodasi ko‘p marta sinovdan o‘tishi mumkin.
Muhimi — har bir sinovdan keyin yana davom eta olish.
Yura boshlayotgan bola misoli
Umarxon o‘z fikrini sodda va hayotiy misol bilan tushuntiradi.
U yura boshlayotgan bolaga qarashni tavsiya qiladi: bola ko‘p marta yiqiladi, ba’zan jarohatlanadi yoki yig‘laydi, lekin yana turib yurishga harakat qiladi.
Umarxonning fikricha, inson ham maqsad sari borishda ana shunday qat’iyatli bo‘lishi kerak.
Muvaffaqiyatsizlik harakatning yakuni emas, balki keyingi urinish uchun tajriba bo‘lishi mumkin.
Muntazam o‘z ustida ishlash
Umarxon katta orzularning ro‘yobga chiqishi uchun uzluksiz o‘z ustida ishlash zarurligini ta’kidlaydi.
O‘zbek tilini dunyoga tanitish, kuchli pedagog bo‘lish yoki sun’iy intellekt bilan tilshunoslikni bog‘lash kabi maqsadlar bir necha yillik izchil ta’lim va tajribani talab qiladi.
Shu sababli u bugungi kichik ishlarini ertangi katta natijalarning boshlanishi sifatida ko‘radi.
Ona tilini bilish va o‘zlik
Umarxonning ona tiliga oid eng muhim qarashlaridan biri — til va insonning o‘zligi o‘rtasidagi bog‘liqlikdir.
Uning fikricha, xorijiy tillarni o‘rganish dunyoni yaxshiroq tushunish imkonini beradi.
Ammo inson o‘z ona tilini chuqur bilmasa, o‘zining ma’naviy va madaniy ildizlarini to‘liq ifodalashi qiyinlashishi mumkin.
Shu sababli Umarxon xorijiy tillarni o‘rganish bilan birga ona tilini ham mukammal egallashni muhim deb hisoblaydi.
Yoshlar uchun asosiy motivatsiyasi
Umarxonning yoshlar uchun asosiy motivatsion fikri:
“O‘z tilini bilmagan odam, o‘zgalar dunyosida har doim begona bo‘lib qoladi. Biz ingliz yoki rus tilini dunyoni tushunish uchun o‘rganamiz, lekin dunyo bizni tushunishi va tan olishi uchun o‘z tilimizni mukammal bilishimiz kerak.”
Bu fikr uning til haqidagi qarashlarining asosini tashkil qiladi.
U yoshlarni chet tillarini o‘rganishga qarshi emas, aksincha, yangi tillarni egallashga undaydi. Biroq shu jarayonda ona tiliga bo‘lgan bilim, hurmat va e’tiborni yo‘qotmaslik kerak deb hisoblaydi.
Xulosa o‘rnida
Mashrabboyev Umarxon Sayfiddin o‘g‘li — 2007-yil 14-may kuni Namangan viloyati, Namangan tumanida tug‘ilgan, hozirda Urganji qishlog‘ida istiqomat qilayotgan hamda o‘zbek tili va adabiyoti, kitobxonlik va ilmiy-ijodiy faoliyatida o‘zini rivojlantirib kelayotgan yoshlardan biridir.
U bugungi kunda Namangan davlat pedagogika institutining O‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishida 1-bosqich talabasi sifatida tahsil olmoqda.
Umarxon O‘zbek tili va adabiyoti hamda ingliz tili fanlaridan milliy sertifikatlarga ega. Hozirda ilmiy maqola yozishga tayyorgarlik ko‘rib, turli adabiyotlardan ma’lumotlar yig‘moqda.
U ona tiliga bo‘lgan muhabbatni o‘zining eng katta ichki motivatsiyalaridan biri deb biladi. Kelajakda kuchli o‘zbek tili va adabiyoti pedagogi bo‘lish, o‘zbek tilini chet elliklarga o‘rgatish, uning xalqaro nufuzini oshirish va filologik bilimlarini zamonaviy texnologiyalar bilan bog‘lashni maqsad qilgan.
Uning eng qiziqarli professional rejalaridan biri — kelajakda sun’iy intellekt va neyrotarmoq tizimlarining o‘zbek tilida yanada tabiiy, ravon va adabiy me’yorlarga mos ishlashiga hissa qo‘shish.
Uning hayotiy va ilmiy qarashi:
“Haqiqiy olim tilning qoidalarini yodlatmaydi, uning qudrati bilan millat tafakkurini shakllantiradi. Mening maqsadim — o‘zbek tilini jahon ilm-fani minbariga olib chiqadigan buyuk maktab yaratishdir.”
Yoshlarga qoldiradigan asosiy fikri esa:
“O‘z tilini bilmagan odam, o‘zgalar dunyosida har doim begona bo‘lib qoladi. Biz ingliz yoki rus tilini dunyoni tushunish uchun o‘rganamiz, lekin dunyo bizni tushunishi va tan olishi uchun o‘z tilimizni mukammal bilishimiz kerak.”
Bu fikrlaringizni keyingi maqolalarda va sizga tegishli ishlarni tayyorlashda ham yodda tutaman.